به گزارش معراج نیوز
دکتر پوریا عادلی، رادیوانکولوژیست درباره کمبود دارو برای بیماران سرطانی می گوید:
در سالهای اخیر، سیستمهای بهداشتی در سراسر جهان، از جمله در کشور ما، با چالش نگرانکننده و مکرر کمبود داروهای ضروری سرطان مواجه شدهاند. این پدیده که گاهی به شکل کمبود داروهای شیمیدرمانی پایه، مانند سیسپلاتین، کاربوپلاتین، وین کریستین، یا داروهای نوین هدفمند و ایمنیدرمانیها ظاهر میشود، تأثیرات مخرب و چندلایهای بر روند درمان، سلامت روان بیماران و خانوادههای آنان، و تصمیمگیریهای بالینی میگذارد.
کمبود دارو در حوزه انکولوژی بهعنوان یک بحران اخلاقی و پزشکی تلقی میشود، زیرا مستقیماً با بقا و کیفیت زندگی بیمارانی درگیر است که در اغلب موارد در حساسترین و تعیینکنندهترین مراحل درمان خود به سر میبرند.
ریشههای این کمبودها چندعاملی و پیچیده است. از منظر جهانی، وابستگی شدید به زنجیره تأمین محدودی از تولیدکنندگان فعال در تعداد معدودی از کشورها، نظامهای پیچیده توزیع، مشکلات کیفیت در خطوط تولید که منجر به توقف آن میشود، و همچنین سودآوری پایین تولید برخی داروهای ژنریک قدیمیتر اما حیاتی، از مهمترین عوامل هستند. تحریمهای بینالمللی نیز میتوانند دسترسی به مواد اولیه، ماشینآلات و انتقال دانش فنی را با مشکل مواجه کنند. در سطح داخلی، نوسانات در تأمین ارز، چالشهای مربوط به واردات و ترخیص کالا، سیستمهای ناکارآمد خرید متمرکز، قیمتگذاری نامناسب که انگیزه تولید داخلی یا واردات را کاهش میدهد و در برخی موارد برنامهریزی نادرست در پیشبینی نیازها، به تشدید این بحران دامن میزند. این عوامل در کنار افزایش جهانی بروز سرطان و گسترش دستورالعملهای درمانی که مصرف این داروها را افزایش میدهد، فشار بر سیستم را مضاعف کرده است.
تأثیرات بالینی این کمبودها میتواند فاجعهبار باشد. پزشکان ناچار میشوند تا با جایگزینی داروهایی که ممکن است از نظر اثربخشی کمتوانتر، دارای عوارض جانبی متفاوت یا شدیدتر، یا گرانقیمتتر باشند، پروتکلهای استاندارد درمانی را تغییر دهند. در مواردی، ناچار به تعویق چرخههای درمانی میشویم که این امر میتواند به پیشرفت بیماری، کاهش پاسخ به درمان و در نهایت کاهش نرخ بقا منجر شود. گاهی اوقات، مجبور به استفاده از رژیمهای ترکیبی نامعتبر یا تنظیم دوزها بر اساس موجودی دارو میشویم که این امر اخلاق پزشکی و اصل “نکردن آسیب” (Primum non nocere) را زیر سؤال میبرد. از جنبه روانی، آگاهی بیمار از کمبود داروی حیاتیاش، استرس و اضطراب عمیقی ایجاد میکند که خود میتواند بر عملکرد سیستم ایمنی و پیامد درمان تأثیر منفی بگذارد. این وضعیت برای کادر درمان نیز استرسزا و فرساینده است، زیرا ما را در موقعیت دشوار انتخاب میان بیماران برای تخصیص داروی محدود قرار میدهد، گویی که در شرایطی مشابه جبهه جنگ مجبور به تریاژ هستیم.
راهحل این معضل نیازمند رویکردی چندجانبه و فوری است. در سطح کلان، تقویت و حمایت واقعی از تولید داخلی داروهای ضدسرطان با کیفیت بالا و مطابق با استانداردهای جهانی (GMP) از طریق سرمایهگذاری، انتقال فناوری و ایجاد مشوقهای پایدار، امری اجتنابناپذیر است. توسعه توان تولید مواد اولیه دارویی (APIs) در داخل نیز وابستگی به واردات را کاهش میدهد. ایجاد سبد دارویی امن و راهاندازی سیستم پیشبینی و هشدار زودهنگام کمبود بر اساس دادههای واقعی مصرف و ذخیرهسازی میتواند از وقوع بحرانهای ناگهانی جلوگیری کند. تنوعبخشی به منابع وارداتی و عقد قراردادهای بلندمدت با تأمینکنندگان معتبر بینالمللی نیز میتواند ثبات را افزایش دهد. در سطح بیمارستانها و مراکز درمانی، تدوین پروتکلهای اخلاقمحور برای تخصیص داروهای کمیاب با تشکیل کمیتههای اخلاق بالینی، شفافسازی فرآیند و اولویتبندی بر اساس معیارهای پزشکی مشخص (مانند قابلیت درمان پذیری بیماری، شانس پاسخ به درمان و …) ضروری است تا بار تصمیمگیری از دوش پزشک معالج به صورت فردی برداشته شود. آموزش پزشکان در مورد مدیریت کمبود دارو و جایگزینهای درمانی مبتنی بر شواهد نیز میتواند در کاهش آسیب نقش داشته باشد.
در نهایت، باید پذیرفت که کمبود داروی سرطان تنها یک مشکل لجستیکی یا اقتصادی نیست، بلکه یک تهدید جدی برای سلامت عمومی و عدالت در سلامت است. حل این بحران نیازمند عزم ملی، همکاری بینبخشی (بین وزارت بهداشت، صنعت، دارو و نهادهای سیاستگذار )، شفافیت در مدیریت و تخصیص منابع، و در اولویت قرار دادن جان بیماران در تمامی تصمیمگیریها است. جامعه انکولوژی کشور، از پزشک و پرستار تا پژوهشگر و صنعتگر، آماده است تا در این مسیر دشوار مشارکت کند، اما لازمه آن ارادهای راسخ و برنامهای مدون از سوی سیاستگذاران عالی بهداشت و درمان است. هر تأخیر در اقدام، به بهای از دست رفتن فرصتهای طلایی درمان و تحمیل رنج بیشتر به هموطنان مبتلا به سرطان تمام میشود.
اخبار دیگر
نگاهی علمی به نگرانی سرطانزایی رسیدهای چاپی: