مدیریت درد در بیماران سرطانی؛ از تشخیص دقیق تا درمان چندوجهی و جامع

به گزارش معراج نیوز، دکتر پوریا عادلی متخصص رادیوانکولوژی یادداشتی درباره مدیریت درد در بیماران سرطانی نوشته است:
 درد، تجربه‌ای شایع و ناتوان‌کننده در مسیر درمان سرطان است که بیش از ۷۰ درصد بیماران در مقطعی از بیماری خود آن را تجربه می‌کنند. این درد می‌تواند ناشی از خود تومور، عوارض درمانی مانند شیمی‌درمانی، پرتودرمانی یا جراحی، و یا بیماری‌های همراه دیگر باشد. درک عمیق مکانیسم‌های ایجادکننده درد و الگو‌های خاص آن، اولین گام در مدیریت مؤثر است.

شیمی‌درمانی می‌تواند منجر به سندرم‌های دردناک متعددی شود؛ از نوروپاتی محیطی با علائم سوزش و بی‌حسی در دست و پا، تا موکوزیت، میالژی و سندرم کف دست و پا. پرتودرمانی نیز با ایجاد التهاب حاد یا فیبروز دیررس، بسته به ناحیه تحت درمان، می‌تواند درد‌های پیچیده‌ای ایجاد کند. همچنین، درد‌های پس از جراحی، به‌ویژه درد‌های مزمن با ماهیت نوروپاتیک، تا ۳۰ درصد بیماران را پس از اعمال جراحی قفسه سینه یا پستان درگیر می‌کنند.

ارزیابی دقیق و منظم درد با استفاده از ابزار‌های استاندارد شده و توجه به تأثیر آن بر کیفیت زندگی، خواب و عملکرد روزمره بیمار، ضروری است. رویکرد درمانی باید بر اساس «پلکان مسکن سازمان جهانی بهداشت» و با تأکید بر فردیسازی درمان صورت گیرد. مورفین همچنان خط اول اپیوئید‌ها قوی محسوب می‌شود، اما مدیریت عوارض جانبی مانند یبوست و تهوع، و نیز پایش منظم پاسخ درمانی، از وظایف حیاتی تیم درمان است.

در درد‌های نوروپاتیک، دارو‌هایی مانند گاباپنتین، پرگابالین و دولوکستین نقش کلیدی دارند. علاوه بر این، رویکرد‌های غیردارویی مانند فیزیوتراپی، مداخلات روان‌شناختی، تکنیک‌های ذهن‌آگاهی و حتی روش‌های مداخله‌ای مانند بلوک عصبی، می‌توانند به صورت مکمل اثربخشی درمان را افزایش دهند.

توجه به جمعیت‌های خاص مانند سالمندان، افراد با اختلال عملکرد کلیوی یا کبدی، و نیز بیماران با سابقه سوءمصرف مواد، نیازمند تعدیل دوز، انتخاب داروی مناسب و نظارت دقیق است. همچنین، پیشگیری از درد—مثلاً با استفاده از کرایوتراپی در طول شیمی‌درمانی با عوامل نوروپاتیک یا رعایت بهداشت دهان برای جلوگیری از موکوزیت—اغلب بسیار مؤثرتر از درمان درد پس از بروز آن است.

نقش همکاران پزشک عمومی در این مسیر، نقشی محوری و هماهنگ‌کننده است: از تشخیص به‌موقع سندرم‌های درد، تجویز ایمن داروها، تا ارتباط مستمر با تیم‌های تخصصی انکولوژی و درد. آموزش بیمار و همراهانش درباره ماهیت درد، گزینه‌های درمانی و تصحیح باور‌های نادرست درباره مصرف اپیوئیدها، بخشی ضروری از این فرآیند است.

به خاطر داشته باشیم که درد درمان‌نشده نه‌تنها کیفیت زندگی را تحت تأثیر قرار می‌دهد، بلکه ممکن است بر پیامد‌های درمان سرطان نیز تأثیر بگذارد. با نگاهی سیستماتیک، چندوجهی و مبتنی بر همکاری بین‌رشته‌ای، می‌توانیم بار درد را در بیماران سرطانی کاهش داده و قدمی بلند در جهت بهبود جامع‌تر آنان برداریم.